Türkiye’nin bilinmeyen ekonomik depoları! Tek bir bakteri üretmiyor, sırrı tüfte gizli

Türkiye’nin bilinmeyen ekonomik depoları! Tek bir bakteri üretmiyor, sırrı tüfte gizli

ABONE OL
21 Ocak 2024 09:00
Türkiye’nin bilinmeyen ekonomik depoları! Tek bir bakteri üretmiyor, sırrı tüfte gizli
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Fazilet Şenol / Milliyet.com.tr – İnsanlık, birinci çağlardan itibaren yiyeceklerini uzun müddet saklamaya ve depolamaya büyük kıymet atfetti. Bilhassa zerzevat ve meyveler kurutma, tuzlama yahut sürece üzere prosedürlerle saklanıp depolanıyordu. Bir periyot sonra ise bahsi geçen metotlar yerini doğal soğuk hava depolarına bıraktı. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte farklı depolama prosedürleri tercih edilse de bugün hâlâ Türkiye’de birçok meyve ve zerzevat doğal depolarda korunuyor. Özellikle Akdeniz bölgesinde yetiştirilen yaklaşık 1 milyon ton limonun 200 bin tonu yatak limon olarak depolanıyor, ortalama 115 bin tonu ise Nevşehir’in merkezi Kapadokya’da doğal depolarda koruma ediliyor. Peki Türkiye’nin kıymetli bir depolama alanı olarak görülen Kapadokya’daki doğal depoları bu kadar özel kılan ne? Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sedat Karaman, merak edilen sorunun karşılığını Milliyet.com.tr’ye anlattı.

HAM HUSUSU BİNLERCE YILLIK VOLKANİK KÜL

Nevşehir yöresinin jeolojik açıdan en kıymetli özelliğinin volkanik yerleri olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Sedat Karaman, “Volkan küllerinin katmanlar halinde birikerek oluşturduğu tüf ismi verilen kayaçlar geniş bir alanda bulunur. Tüfler yumuşak bir yapıya sahiptir ve 7’nci yüzyıldan beri yerleşim yeri olan bölgede beşerler tarafından oyularak saklanma, korunma ve barınma maksatlı kullanıldı” tabirlerini kullandı. Yüzlerce metre kalınlığa ulaşan bu kayaçların içinde eski beşerler kiliseler, mağaralar, meskenler ve yeraltı kentleri inşa ettiklerini dikkat çeken Prof. Dr. Karaman, tüf, tüfit, volkanik külden oluşan ve 50-300 metre derinliğe sahip olan katmanların, yüksek nemli ve higroskopik yumuşak yapısı sayesinde kolay kolay şekillendirilebilir olduğunu ve havayla temas ettikçe sertleştiğini söyledi.

“Binlerce yıl evvel yapılan yeraltı kentleri yıkılmadan günümüze ulaşmıştır. Bu bölgede en kalın tüf katmanları Kayseri, Niğde ve Aksaray ortasında Nevşehir’de yer alıyor.” – Prof. Dr. Sedat Karaman

‘YER ÜSTÜ DEPOLARINDAN DAHA SABİT SICAKLIĞA SAHİP’

Yer altı depolarının yer üstü depolarıyla tıpkı tasarım ve işletim sistemine sahip olduğunu lakin daha ekonomik olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Sedat Karaman, doğal soğutmalı yeraltı depolarının, akarsu vadilerinin yamaçlarında volkanik tüflerin iş makineleriyle oyulmasıyla oluşturulduğunu, volkanik tüf depolarının daha ekonomik olduğunu söyledi. Prof. Dr. Karaman, depoların yalıtımı hakkında şu bilgileri verdi:

“Kışın donan silikat mineralleri, yağmur ve kar sularını emerek tüf gerecinin boşluklarını doldurur. Bu su, depodaki nemin yüksek olmasını sağlar. Volkanik aktivitelerle gazların birden teğe ayrılarak soğumasıyla oluşan kayaların gözenekleri birbirine bağlı değildir ve gözeneklilikleri yüzde 45-52 ortasındadır. Bu nedenle bölgedeki volkanik tüfün ısı iletkenliği çok düşüktür. Yani yalıtım pahası yüksektir. Kalın tüf duvarlar, hava boşluklarıyla ısı yalıtımı sağlar. 2-3 metre kalınlığındaki duvarlar, yer üstü depolarından daha sabit sıcaklığa sahiptir. Gecenin düşük sıcaklığından yararlanarak soğutulan depolarda dış sıcaklıktan daha düşük ve değişmeyen bir sıcaklık vardır. Depolardaki nem, toprak yahut su ile artırılır. Volkanik tüf, nemi atarken buharlaşır ve depo içi sıcaklığı azaltır. Bu depolarda kışın düşük, yazın yüksek sıcaklıktan etkilenmeyen eserler, 4-10°C sıcaklık ve yüzde 85-90 ortasındaki nemde uzun mühlet saklanır. Havalandırma ve nemlendirme ekipmanlarıyla da donatılabilen bu depolar kimi güçlü eserlerin saklanmasında daha başarılı.”

‘BAKTERİ ÜRETİMİNİ ARTIRMIYOR’

Kapadokya’daki doğal depoları özel kılan bir öteki husus eserlerdeki bakteri üretimini artırmaması. Kapadokya’daki depolarda eserlerin uygun sıcaklık ve nemde uzun müddet korunabildiğini belirten Prof. Dr. Sedat Karaman, Bu durumun ana etkeni evvelden de belirttiğimiz üzere volkanik kül ve taneli gerecin birikmesi ve pekişmesiyle oluşan bir kayaç tipi olan volkanik tüfün yüksek oranda gözenekli olması. Gözenekli yapı, havanın geçmesine ve eserlerin oksijenle temasının azalmasına yardımcı oluyor. Bu da bakteri üremesini önler ve eserlerin daha uzun mühlet tazeliğini muhafazasını sağlar dedi.

Prof. Dr. Karaman, volkanik tüfün ısı yalıtımı sağlayan ve nemi yüksek tutan özelliklerinin, tüfün içeriğinde bulunan minerallerin yahut öteki doğal bileşenlerin gece sıcaklıklarından yararlanarak soğutma yapılmasının, doğal depoların havalandırma ve nemlendirme ekipmanlarıyla donatılmasının da bakteri üretimini engelleyebildiğini belirtti.

Ürünlerin yetişme devirlerinin de depoların kullanım evrelerini belirlediğini tabir eden Prof. Dr. Karaman, en çok depolanan eser olan patatesin eylül-ekim aylarında tüf depolarına konduğunu, mayıs ayına kadar da bozulmadan korunduğunu söyledi. Prof. Dr. Karaman ayrıyeten Mersin’den gelen limonların da ocak-şubat aylarında depolandığını ve eylül-ekim aylarına kadar saklandığını kelamlarına ekledi.

‘TEKNOLOJİK DEPOLARDAN ÇOK DAHA EKONOMİK’

Peki bu depolarda her eser depolanabilir mi? Prof. Dr. Sedat Karaman, bu soruya öncelikle birtakım güçlü eserleri depolamak için havalandırma ve nemlendirme ekipmanlarıyla donatılması gerektiğini, aksi takdirde gece sıcaklıklarından faydalanamayacaklarını söyleyerek yanıt verdi. Depolama müddetinin su kaybı, hastalık, süratli olgunlaşma üzere faktörlerle kısaldığını belirten Prof. Dr. Sedat Karaman, “Doğal soğutmalı yer altı depolarına farklı yörelerden eserler getirilir. Bu depolarda birtakım elma ve armut çeşitleri, turunçgil meyveleri, kavun, patates, soğan üzere sebzeler saklanabiliyor. Yörede tohumluk patates üretimi arttı. Turunçgillerin pazarlanmadan evvel depolanması gerekir. Depolanan eserlerin bozulmadan uzun mühlet saklanması, bu depolara olan talebi artırıyor” dedi.

Günümüzdeki depolama teknolojilerinin inşaat ve bakım maliyetlerinin yüksek olduğunu bu sebeple volkanik tüf depoların kimi güçlü eserleri saklamak için ekonomik açıdan daha uygun olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Sedat Karaman, “Günümüzdeki depolama teknolojileri daha fazla eseri saklamak için kullanılsa da bu durum depolama şartlarının, eserlerin ve kalitenin denetimini zorlaştırıyor. Doğal volkanik tüf depoları ise eserlerin kolay ve kolay bir halde saklanmasına ve korunmasına imkân veriyor” diyerek kelamlarını noktaladı.

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP